Ana sayfa » İş Başarısını Etkileyen Çevresel Faktörler

İş Başarısını Etkileyen Çevresel Faktörler

çevresel faktörler

İş görenin performansı iklim, gürültü, aydınlatma, titreşim, ortamdaki
buhar, gaz ve iş yerinin düzenleniş biçimi gibi iş yaşamında çevresel faktörler ‘in etkisi altındadır. İş gören performansının azalmaması ve sağlığının zarar görmemesi için bu faktörler olması gereken seviyelerde tutulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır.

İş Yaşamında Çevresel Faktörler

  • İklimlendirme (Klima)
  • Gürültü
  • Aydınlatma
  • Mekanik titreşimler
  • Zararlı maddeler
  • Basınç

1- İklimlendirme

İş yerinde iklim, aşağıdaki 4 faktörün değerlerinden oluşan çevre
şartlarıdır. Bunlar;

  • Havanın sıcaklığı
  • Havanın nemi
  • Hava akım hızı
  • Isıl radyasyon, ışınım

Bir iş yerinde çalışanların iklim koşulları açısından bedensel ve zihinsel faaliyetlerini sürdürürken belirli bir rahatlık içinde bulunmalarına termal konfor denir. Isı bir enerji miktarı terimidir. Sıcaklık ise bir cismin ne kadar soğuk veya ılık olduğunu ifade eden niceliktir. Hava sıcaklığı termal konforun ana parametresidir. İş yeri ortam sıcaklığı civalı termometreler ile ölçülür. Birimi Santigrat, Fahrenheit veya Kelvindir.

İdeal İklimlendirme

  • İdeal bir ortam iklimi iş görenin hem kendini iyi hissetmesi hem de performansını gösterebilmesi için önemlidir.
  • Fazla sıcak ortam, yorgunluk ve uyuklamaya neden olur. İş görebilme kabiliyeti azalır.
  • Soğuk bir ortamda ise vücut, ısı üretiminin artmasını ister ve hareket etme ihtiyacı doğar. Bu nedenle, düşünsel faaliyetlerde dikkat azalır.

Oturarak çalışılan ofislerde şu değerler önerilir;

  • Sıcaklık kışın 21, yazın 20-24 derece arasında tutulmalıdır.
  • İş yerini çevreleyen yüzeyler ile iş yeri sıcaklığı arasında en fazla 2-3 derece fark olmalıdır.
  • Havanın izafi nemi kışın %30’un altına düşmemelidir. Aksi halde burun ve boğaz bölgesinde kuruluk meydana gelmektedir.
  • Yazın %40-%60 arasında nem organizma için yeterlidir.
  • Diz ve baş hizasında hava akımının hızı 0.2 m/s’yi aşmamalıdır.

2-Gürültü

  • ILO (International Labour Organization); İşitme kaybına yol açan, sağlığa zararlı olan veya başka tehlikeleri ortaya çıkaran bütün sesler gürültüdür.
  • Sözlük; Gelişi güzel, arzu edilmeyen, istenmeyen, rahatsız edici sesler gürültüdür.
  • Endüstride Gürültü; İşyerlerinde çalışanlar üzerinde fizyolojik ve psikolojik etkiler bırakan ve iş verimini olumsuz yönde etkileyen sesler gürültüdür.

İş yerinde çevresel faktörler den Gürültünün etkileri ; Gürültüyü oluşturan sesin şiddeti gürültüyü oluşturan sesin frekansı, gürültüden etkilenme süresi, gürültüye karşı kişisel duyarlılık, gürültüye maruz kalanın yaşı, gürültüye maruz kalanın cinsiyeti, gürültüye maruz kalanın kullandığı ilaçlar ve kimyasallara bağlı
olarak değişmektedir.

İş Yerinde Çevresel Faktörler Gürültü Kaynakları

  • Pompa, kompresör, türbin, vantilatör, jet motorların gürültüleri
  • Fırın ve motorların ateşleme gürültüleri
  • Transformatör ve dinamoların oluşturduğu sesler
  • Çevirici dişli, motor ve makinelerden gelen titreşim ve sürtünme sesleri
  • Dövme, perçinleme, çakma makineleri ile kesici, ezici ve biçim verici makinelerin sesleri
  • İnsan sesleri

Gürültülü işlerde çalışacakların işe girişlerinde odyogramları alınmalı, gürültülü işlerde sağlıklı kişiler çalıştırılmalı, gürültülü işlerde çalışanların, her 6 ayda bir odyogramları alınmalı ve işitme kaybı görülenlerde gerekli tedbirler alınmalı, iş kazalarının önlenmesinde kesin denilebilecek yeterli önlem alınabiliniyorsa, gürültülü işlerde doğuştan sağır ve dilsizlerin
çalıştırılabilir.

Çevresel Faktörler Gürültünün İnsan Üzerine Etkileri

  • Gürültüye bağlı işitme kaybı, en sık rastlanan meslek hastalıklarındandır. İstatistiklere göre meslek hastalıklarının %10’u gürültüden kaynaklanan işitme kayıplarıdır.
  • Gürültü, geçici ve kalıcı işitme kayıplarına yol açabilir.
  • Japonya’da işçilerin %8.5’inde, Danimarka’da ise %10’unda mesleki gürültüye bağlı işitme kaybının olduğu bildirilmiştir.
  • ABD’de 30 milyon işçi, işyerinde zararlı düzeyde gürültüye maruz kalmaktadır.
  • Son yıllarda yapılan çalışmalarla ülkemizde mesleksel gürültü nedenli işitme kaybı olanların sayısının 200.000’i aştığı belirtilmektedir.
  • Gürültü zararlarının meslek hastalığı sayılabilmesi için gürültülü işte en az iki yıl, gürültü şiddeti sürekli olarak 85dB’lin üzerinde olan işlerde en az 30 gün çalışılmış olmak gereklidir.
  • Gürültü için yükümlük süresi «6 ay olarak» belirtilmiştir.

Not: Endüstride, meslek hastalıklarının %10’u, gürültü sonucu meydana gelen işitme kayıplarıdır.

Gürültüden Korunma Yolları

Gürültüden korunmak 3 şekilde olabilir. Gürültünün oluşmaması veya azaltılması. (Sessiz çalışan makinalar veya gürültüsüz iş yöntemleri seçmek.), Gürültünün yayılmasını önlemek ve son olarak da Kişisel koruyucular kullanarak gürültünün etkilerinden korunmakla mümkündür.

1-Gürültünün Oluşmaması veya Azaltılması
  1. Daha az ses çıkaran malzemeler kullanmak. (metal yerine plastik)
  2. Daha az gürültülü iş yöntemleri seçmek. (Torna yerine matkapla
    delmek, perçin yerine kaynak yapmak)
  3. Aynı iş yönteminde değişiklik yapmak.
  4. Gürültü kaynağını ayrı bölmeye almak.
2- Gürültünün Yayılmasını Önlemek
  1. Yalıtım: İşletmelerde mental yükün hakim olduğu yerleri yüksek
    gürültülü makinelerin olduğu atölyeden ayırmak gerekir. Ayırma işlemi
    özel bir duvar konstrüksiyonu ile yapılmalıdır. (sunta, ses yalıtıcı plaka,
    cam yünü, çift kapı, çift camlı pencere vb.)
  2. Sönümleme: Aynı ortamdaki ses düzeyini azaltmak için başvurulan
    yöntemdir. Uygun duvar malzemeleri ile ses dalgaları absorbe edilir.
    (plastik elyaf, metalik elyaf, cam yünü vb.)
3- Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı

Gürültünün tehlikelerinden korunmak için tıkaç, kulaklık, özel baret ve
elbiseler kullanılmalıdır. Kulak koruyucuları sürekli kullanılmalı;
Gürültü düzeyini 30dB azaltan kulak koruyucuları, eğer kullanılması gereken sürenin %95’inde takılıp %5’inde takılmaz ise; kulak koruyucunun etkisi 30dB yerine 15dB’e yani %50 düzeyine iner. Kulaklıklar, gürültülü ortama girmeden takılmalı, çıkmadan çıkarılmamalıdır. Kulak koruyucu özellikleri işe aşağıdaki gibi olmalıdır. Bunlar;

  • Rahat kullanımlı olmalı,
  • Kulak kanalını tamamen kapatmalı,
  • Temiz olmalı,
  • Sağlam olmalı,

3-Aydınlatma

Çevremizde olup bitenlerin çoğunu (%80) gözümüzle algılarız. İş yerinin doğru aydınlatılması ile hem iş performansı sağlanır hem de olası hatalar, tehlikeler fark edilir ve önlenir. Endüstri tesislerinde aydınlatmalar yapılan işin cinsine, çalışılan alanın büyüklüğüne, yerleşme düzenine ve tavan yüksekliğine göre farklılıklar gösterir. Yapılan işte gözle takip, kontrol gibi görevler ağırlıkta ise aydınlatmanın etkisi daha da büyüktür. Aydınlatmaya ilişkin ört temel büyüklük ve gösterge vardır. Bunlar;

  • Işık akısı: Işık kaynağından yayılan toplam ışık miktarına ışık akısı denir. Birimi lümendir (Φ).
  • Işık şiddeti: Nokta şeklindeki kaynağın belirlenmiş yönde yaydığı ışıktır. Birimi candeladır.
  • Aydınlatma şiddeti: Birim alana düşen ışık akısına aydınlatma şiddeti denir. Birimi lükstür (lux) ve Lüksmetre ile ölçülür. Eğer 1 metrekarelik bir alana düşen ışık akımı 1 lümen ise aydınlatma şiddetine 1 lux denir.
  • Işık yoğunluğu: Bir yüzeyin aydınlığı, gözümüze parlak veya loş gelmesi, yaydığı veya yansıttığı ışığa bağlıdır ve ışık yoğunluğu ile tanımlanır.
Çevresel Faktörler Kötü Aydınlatmanın Sonuçları
  • Göz kasında ağrılar
  • Göz yaşarması
  • Göz kaşıntısı
  • Baş ağrısı
  • Renk yanılgıları
  • Göz kamaşması
  • Gözde uyum yeteneğinin azalması
Çevresel Faktörler İyi Bir Aydınlatmanın Özellikleri
  • Aydınlatma şiddeti yeterli olmalı
  • Aydınlatma bütün alana eşit yayılmalı
  • Işık yönü ve gölgelemeye dikkat edilmeli
  • Işık yansımalarından kaçınmalı (göz kamaşması)
  • Kullanılan ışığın niteliği uygun olmalı
  • Aydınlatma sabit olmalı (titreşim ve parlaklık değişmeleri engellenmeli)
  • İş yerlerinde uygun renkler seçilmeli (yansıma ve psikolojik etki)

Aydınlatma şiddetinin yükselmesi,

  • İnsan performansının artmasına, yorgunluğu azalmasına
  • Daha az ıskarta ve iş kazasına neden olmaktadır.
  • Işık gereksinimlerinin yaşla birlikte artma gösterdiği göz önüne
    alınmalıdır.
  • Sürekli olarak bulunulan bir ortamda aydınlık farkları büyük olursa
    gözün sürekli adaptasyonu gerekir. Bu da görme performansının
    düşmesine neden olur.
  • Göz kamaşması görmeyi güçleştirip çalışma kapasitesini düşürmekle kalmayıp kazaların artmasına da neden olur.

Aydınlatma ile İlgili Öneriler

  • Gün ışığının doğrudan girmesi önlenmelidir (pencerelerin uygun yerde olması, mat camlar, açık renk ve ışık geçirgenliği fazla olan perdeler)
  • Pencerelerin, kolonların, tavanların, duvarların ve bölmelerin yüzeylerinin açık renge boyanması
  • Genel olarak güvenlik işaretlerinin dışında kalan, möble ve makine parçalarının, açık, mat renklere boyanması
  • Yapay ışık kaynaklarının işçilerin görüş açısının dışına yerleştirilmesi, veya gerekli gölgeliklerin kullanılması

4- Mekanik Titreşimler

Mekanik bir sistemdeki salınım hareketlerine titreşim denir. İşyerinde titreşim, araç-gereç ve makinelerin çalışırken oluşturdukları salınım hareketi sonucunda meydana gelir. Titreşimin etkilerinin anlaşılabilmesi için 5 boyut incelenmelidir. Bunlar;

  1. Titreşimin bedene etki noktası
  2. Titreşimin frekansı
  3. Titreşimin ivmesi
  4. Maruziyet süresi
  5. Etkilenen sitemin özgül frekansı
Çevresel Faktörler Titreşimin Olumsuz Etkileri

Titreşimin tıbbi ve biyolojik etkisi büyük ölçüde titreşimin şiddetine ve maruziyet süresine bağlıdır. Gösterilen semptomlar aşağıdaki gibidir.

  • Nefes alma zorluğu
  • Karın ağrısı, göğüs boşluğunda ağrı
  • Kas reaksiyonları, gerilmeleri
  • Görüş keskinliğinin azalması
  • Genel huzursuzluk
  • Sırt ağrıları
  • Konuşma zorluğu
  • Kusma
  • Kemik ve eklemlerde dejenerasyon
Çevresel Faktörler Titreşimin Zararlarından Korunma
  • Titreşimi kaynağından kesmek. Tasarım önlemleriyle titreşim oluşumunu azaltmak veya yok etmek.
  • Yalıtım yoluyla titreşimin yayılmasını engellemek. Örneğin taşıtlarda oturma yerinde süspansiyon sisteminin kullanılması.
  • Titrşimli cihazları ve motorlu aletleri kullananlar sık sık değiştirilerek, kısa süreli maruziyet sağlanması.
  • İnşaat makinesi, büyük kamyon gibi taşıtların kullanıldıkları yolları düzeltmek.
  • Titreşimli aletlerin tutamaçlarını ergonomik olarak dizayn etmek. Özel sönümleyici elemanlar kullanmak veya eldiven kullanmak

5- Zararlı Maddeler (Çevresel Faktörler)

Sağlığa zararlı olabilen tüm katı, sıvı ve hava içinde uçuşan maddelere zararlı madde denir. Hava içinde uçuşan ve hava kirliliğine sebep
olan maddeler, deride alerji oluşturan soğutucu sıvılar, temas ettiği dokuyu yakan asitler zararlı maddelere örnek verilebilir.

Çevresel Faktörler Zehirli Gazlardan Korunma Yolları

  • Aspirasyon vb. yöntemler ile zararlı maddeyi iş ortamından ivedilikle uzaklaştırmak.
  • Eldiven, maske, özel elbise gibi koruyucu önlemler almak.
  • Bu alanlarda çalışanları düzenli olarak sağlık kontrolünden geçirmek.

6-Basınç (Çevresel Faktörler)

  • Birim alana uygulanan kuvvete basınç denir.
  • Birimi bar (Newton/cm²) veya pascal (Newton/m²) dır.
  • Normalde 4 barlık basınç değişimi organizmada rahatsızlık hissi dışında herhangi bir sağlık sorunu oluşturmaz. Basıncın 4 bardan fazla değişmesi bazı sorunlara neden olur.
  • Düşük ve yüksek basıncın işçiler üzerinde meydana getirdiği olumsuz etkiler bir meslek hastalığıdır.

Düşük Basınca Maruz Kalan Meslekler

  • Uçak kabinlerinde çalışanlar
  • Balonla seyahat
  • Yol yapımı, elektrik, telefon servis istasyonlarında çalışanlar
  • Modern yangın korunma sistemlerinin gereği olarak kurulan ve oksijen içeriği %13’lere kadar düşürülen çalışmalar

Çevresel Faktörler Düşük Basıncın Etkileri

  • Çeşitli organlarda karıncalanma
  • Kol ve bacaklarda ağrılar
  • Kulak ağrıları, kanaması ve işitme kaybı
  • Bulanık görme
  • Vücuttaki oksijenin parsiyel basıncının düşmesi sonucu anoksemi
  • (Kanda O₂ azalması)
  • Tansiyon düşüklüğü ve taşikardi görülebilir.

Çevresel Faktörler Yüksek Basınca Maruz Kalan Meslekler

  • Dalgıçlar
  • Balıkçılar
  • Sünger avcıları
  • Tünel yapımında çalışanları
  • Rekompresyon odası teknisyenleri
  • Denizaltı personeli
  • Gemi kurtarıcıları

Çevresel Faktörler Yüksek Basınç Etkileri

Yüksek basınçta kişi solunum ile fazla azot alacağından, azot
narkozu içine düşebilir ve vücutta; Karar vermede, düşünmede, istemli hareketlerde kötüleşme ve şuur kaybı, İleri safhada ise koma gerçekleşir.

Yüksek Basınçlı İşlerde Korunma

  • Çalışanlar olası sağlık riskleri konusunda iyi eğitilmelidir.
  • Dalgıçların erken yükselmemelerinin sağlanmalıdır.
  • Riskli iş ortamlarında düzenli basınç ölçümleri yapılmalı, basınç alarm sistemleri kurulmalıdır.
  • İşe giriş muayenelerinde genel vücut sağlığının yanı sıra solunum, sinir sitemi, KBB ve obezite araştırılmalıdır.
  • Boy, kilo ölçümleri yapılmalı, omuz, diz ve kalça grafileri, EKG, odyometre yapılmalı, kemik grafileri yılda bir tekrarlanmalıdır.

Endüstri Mühendisliği hakkında daha fazla bilgi için sitemizdeki Yalın Üretim ve Tedarik Zinciri Yönetimi kategorisindeki yazılara göz gezdirebilirsiniz.

Endüstri Mühendisliği hakkında daha fazla güncel yazılara ve kitaplara ulaşmak için bizi LinkedIn ,  Twitter ve İnstagram adresinden takip edebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir