Ana sayfa » Montaj Hattı Dengeleme Yöntemleri

Montaj Hattı Dengeleme Yöntemleri

montaj hattı dengeleme yöntemleri

Montaj hattı, fiziksel ürün üreten işletmelerde, parçaların birleştirilerek nihai ürüne dönüştürüldüğü, genellikle hareketli bir bant veya konveyör sistem ile birbirine bağlı iş istasyonları ve bunun için gerekli ekipmanlardan oluşan sisteme verilen isimdir. Montaj hattı dengeleme yöntemleri ‘ne geçmeden önceden bilinmesi gereken bazı kavramlar vardır.

Montaj hattı dengeleme ise gerçekleştirilmesi gereken görevlerin, teknolojiden kaynaklı belirli öncelik ilişkilerine ve kapasite gibi diğer kısıtlara uyularak, kayıp zamanı minimuma indirecek ve hattın verimliliğini maksimize edecek şekilde, is istasyonlarına atanması sürecidir.

Montaj hattı dengeleme problemi, sanayide oldukça çok rastlanan ve akademi tarafından da oldukça ilgi gören klasik bir Endüstri Mühendisliği problemidir.

Montaj Hattı Dengeleme problemleri ;

  • Görevlerin öncelik sırasının bozulmadan,
  • Hattın çevrim zamanı aşılmadan,
  • İstenilen performans ölçütü optimum düzeye çıkarılacak şekilde

ilgili işlemlerin yapılmasıdır.

Montaj Hattı Dengeleme Temel Kavramlar

  1. Görev (iş) : Üretilecek ürünün yani toplam işin bölünebileceği en küçük parçasıdır.
  2. Görev Süresi : Bir görevin tamamlanması için gerekli süredir.
  3. İstasyon : Görevlerin yapıldığı yerlerdir. İş istasyonlarında bir veya daha fazla çalışan görev alabilir. Bir iş istasyonunda birden fazla görev de yapılabilir.
  4. İstasyon Süresi : Bir iş istasyonunda yer alan iş adımlarının hepsinin yapılması için geçen sürenin toplamıdır. İstasyonda bulunan en uzun işlem süresi olan adımdan küçük ve hattın çevrim süresinden büyük olamaz.
  5. Çevrim süresi (cycle time) : Bir montaj hattı için çevrim süresi, ürünün bir istasyonda kalabileceği en fazla süre ya da bir iş istasyonundaki operatörün o istasyonda yapılması gereken işleri bitirmesi için gerekli süre denilebilir. Çevrim süresi montaj hattının tüm istasyonları için eşittir. Çevrim süresi, günlük çalışma süresinin istenen ürün a bölümüyle hesaplanabilir.
  6. İstasyon Boş Süre : Montaj hattının çevrim süresi ve istasyona yerleştirilen görev süre/sürelerinin arasındaki farktır.
  7. Toplam Boş Süre : Tüm istasyon boş sürelerin toplamıdır.
  8. Hattın Etkinliği : Toplam iş süresinin, toplam istasyon sayısıyla en yüksek istasyon süresinin çarpımına bölünmesinin 100’e çarpımıyla bulunur.
  9. Denge Gecikmesi : Hattın etkinliğinin bir ölçüsü olarak kullanılır. Toplam boş sürenin, ürünün hat boyunca harcadığı süreye oranıdır. Mükemmel dengelenmiş hatlarda hat etkinliği 100, denge gecikmesi 0’dır.
  10. Düzgünlük İndeksi : Montaj Hattı Dengeleme problemlerinin performansının ölçüsü olarak kullanılır. Her bir istasyon süresinden, farklarının kareleri toplamının kareköküdür. Mükemmel dengelenmiş hatların düzgünlük indeksi değeri 0’dır.

gdfdsgd

11. Öncelik Diyagramı : Montaj hattındaki görevler arasındaki öncelikleri ve ilişkilerini gösterir.

Öncelik Diyagramı örneği

Yukarıdaki öncelik diyagramına göre;

  • İlk yapılacak iş 1 numaralı iştir.
  • 1 numaraları işin yapılmasından sonra yapılabilecek işler 2 ve 3 numaraları işler olabilir.
  • 4 numaralı işin yapılabilmesi için 1 ve 3 numaraları işlerin yapılması gerekir.
  • 5 numaralar işin yapılabilmesi için 1, 2, 3 ve 4 numaraları işlerin yapılması gerekir.

Montaj Hattı Dengeleme Yöntemleri Sınıflandırılması

Montaj hattı genel anlamıyla bir ürünün oluşturulması için gerekli işlemlerin yapıldığı, gerekli komponentlerin birleştirildiği, birbirini takip eden işlerin ardı ardına yapılarak nihai ürüne ulaşıldığı bir sistemdir.

Montaj hattı dengeleme ise, bir montaj hattında bulunan iş öğesi, iş istasyonları ve işçilerin birbiriyle koordineli bir şekilde çalışmasını sağlamak ve bekleme süreleri ya da bekleme sürelerinden doğabilecek hataların en aza indirilmesini amaçlayan bir problem sistemidir. Montaj hattı dengelemenin belirli amaçları vardır. Bu amaçlardan bazılar; verimliliği en yüksek hale getirmek, istasyon sayısını en aza indirmek, gereksiz katma değer katmayan işleri ortadan kaldırmak gibi işlemlerdir.

Montaj hattı dengeleme yöntemleri , üç ana başlıkta incelenebilir.

  • Simülasyon Teknikleri
  • Analitik Yöntemler ve
  • Sezgisel (Heuristic) montaj hattı dengeleme yöntemleri

1.Simülasyon Teknikleri

Bilgisayar ortamında kullanılan montaj hattı dengeleme yöntemleri ‘dir. Sistemin işleyişini anlamak, olası değişiklikleri pratik olarak görmek ve değerlendirmek için kullanılan çözüm teknikleridir.

2.Analitik Yöntemler

Genellikle herhangi bir istasyonun toplam iş süresinin, çevrim süresinden büyük olmadığı ve amacın minimum sayıdaki istasyon sayısına ulaşmak olduğu montaj hattı dengeleme problemlerinde kullanılır. Problemlerde amaç fonksiyonu ve belirli kısıtlar vardır. Analitik yöntemler ;

  • Saf Tam Sayılı Programlama
  • Karma Tam Sayılı Programlama
  • 0-1 Tam Sayılı Programlama Problemi

olmak üzere üç ana başlık altında incelenebilir.

fsfa

Montaj hattı dengeleme problemlerinde istenilen sonuç çoğunlukla tam sayıdır. Örneğin ele alınan problem, üretilen bir ürünün farklı kısıtlar altında talebe bağlı olarak optimal üretilecek ürün sayısı sorusuysa; burada tam sayı olmayan bir değer bulmak istenilen net cevabı vermeyebilir. Tüm değişkenlerin tam sayı olması gerektiği problemlere ‘Saf Tam Sayılı Programlama Problemi’ denmektedir. Bazı değişkenler tam sayı bazı değişkenler reel sayı olabiliyorsa bu problemlere ‘Karma Tam Sayılı Programlama Problemi’ denmektedir. Tüm değişkenlerin sıfıra ya da bire eşit olmasının gerektiği probleme ise ‘0-1 Tam Sayılı Programlama Problemi’ denmektedir.

3.Sezgisel (Heuristic) Yöntemler

Sezgisel montaj hattı dengeleme yöntemleri ‘nde belirli bir aşamalar izlenerek birtakım varsayımların yapılması yoluyla problemlere bulgusal açıyla yaklaşılır. Sezgisel yöntemler ;

  • SPT (Shortest Process Time)
  • LPT (Largest Process Time)
  • RPW (Ranked Positional Weight)
  • COMSOAL (computer method for sequencing operations for assembly lines)
  • Kilbridge ve Wester Yöntemi
  • Moodie – Young Yöntemi

Sezgisel montaj hattı dengeleme yöntemlerini bir sonraki yazımızda okuyabilirsiniz.

Endüstri Mühendisliği hakkında daha fazla bilgi için sitemizdeki Yalın Üretim ve Tedarik Zinciri Yönetimi   kategorisindeki yazılara göz gezdirebilirsiniz.

Endüstri Mühendisliği hakkında daha fazla güncel yazılara ulaşmak için bizi LinkedIn ,  Twitter ve Instagram adresinden takip edebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir