Ana sayfa » Montaj Hattı Nedir? Montaj Hattı Dengeleme Nedir?

Montaj Hattı Nedir? Montaj Hattı Dengeleme Nedir?

montaj hattı

Montaj hattı ardışık işleri birbirine bağlamak için oluşturulmuş genellikle hareketli bir bant ve/veya konveyör üzerinde hareket eden iş istasyonlarından oluşmuş bir sistemdir. Bu sistemler üretim hattı boyunca hareketli bant ya da işgücü gibi kaynaklar kullanılarak hareket ettirilen ve parça üzerinde gerçekleştirilen işlerin, mevcut kısıtlar dahilinde iş istasyonlarında toplanması ve oluşturulan iş istasyonlarının bir hat boyunca sıralanması ile oluşan sistemlerdir. Tanyaş ve Baskak Montaj Hattı ve Montaj Hattı Dengeleme ‘yi şu şekilde açıklamıştır ;

Tanım olarak üretim, ekonomistler ve mühendisler tarafından ayrı biçimlerde ortaya atılır. Ekonomistler üretimi, „yarar yaratmak” şeklinde tanımlarlar. Mühendisler ise, fiziksel bir varlık üzerinde, onun değerini artıracak bir değişiklik yapmayı veya hammadde ya da yarı ürünleri, kullanılabilir bir ürüne dönüştürmeyi üretim sayarlar. Sonuç olarak üretim; temel amacı topluma değer yaratmak olan ve insan gereksinimlerinin, doğa tarafından tam olarak karşılanmaması sonucu ortaya çıkan ve insanlar tarafından geliştirilen bir etkinliktir.

Montajı yapılacak ürünün hattı tasarlandığında, ürünün yapılacak işlemleri arasında süre farklarının dengelenmesi problemi ortaya çıkar. İşte ürün oluşumu sırasında yapılması gereken işlerin, montaj istasyonlarına, kayıp süreleri en aza indirecek şekilde atanması olayına “ Montaj Hattı Dengeleme ” denmektedir.

Montaj Hatlarının Sınıflandırılması

1. Model Sayısına Göre Montaj Hattı ;
  • Tek Modelli Hat : Tek tip ürün ya da modelin devamlı ve fazla miktarlarda üretildiği hatlardır. Ürün grupları arasında fazla farklılık olmayan ve istenilen partiler arasında hazırlık zamanına az ihtiyaç duyulan montaj hatları da Tek Modelli Montaj Hattı kategorisine girmektedir.
  • Karışık Modelli Hat : Aynı anda birden fazla farklılığı az olan benzer tipteki modellerin karışık olarak üretildiği hatlara denir. Bu hatlarda gerçekleşebilecek olumsuz taraf ise, karışık modellerin özelliğinden kaynaklanan, farklı iş parçalarının, dengesiz iş akışlarına ve boş istasyon sürelerine bu nedenle fazla sayıda istasyona neden olmasıdır.
  • Çok Modelli Hat : Partiler halinde birde fazla modelin üretimi yapılmaktadır. Çok Modelli Montaj Hatları kullanılırken hazırlık zamanı ve hazırlık maliyetlerinin dikkate alınması gerekir çünkü üretim yapılırken modellin karıştırılmasına izin verilmez.
2. Otomasyon Seviyesine Göre Montaj Hattı ;
  • Manuel Hat : Üretim hattında bulunan tüm istasyonlardaki toplam iş yükünün bir bölümünün bir veya birden çok işçi tarafından yapıldığı hatlardır.
  • Otomatik Hat : Üretim hattında bulunan tüm istasyonlardaki işlerin ve istasyonlar arası transferlerin otomatik olarak yapıldığı montaj hattı ‘dır.
3. Taşıma Sistemlerine Göre Montaj Hattı ;
  • Gecikmesiz Hat : Ürün ya da malzeme hareketli bantlar ve konveyör gibi taşıma araçları sayesinde bir istasyondan diğerine sabit hızla hareket eder, ilgili istasyonda gerekli işlemler uygulandıktan sonra bir sonraki istasyona transfer edilir.
  • Gecikmeli Hat : İstasyonlar arasında, takip eden istasyonda bir önceki işlem devam ederken iş parçasının tutulduğu yer yani tampon vardır. Tampon alanı doluysa istasyon tıkanır ve bir sonraki istasyon tampon alanı boşalıncaya kadar boş bekler.
4. Kurulum Sıklığına Göre Montaj Hattı ;
  • İlk Kez Dengeleme : Üretilecek ürüne ait ilk kez kurulacak olan montaj hattıdır. Ürüne ait iş akışı ve öncelik diyagramları çizilerek ve maliyeti minimuma indirerek montaj hattı kurulur.
  • Yeniden Dengeleme : Değişen müşteri talebi ya da üründeki değişiklikler sonrasında yeniden dengelemeye ihtiyaç olunan montaj hatlarıdır. Yeniden dengelemenin başlıca nedenleri; yeni işgücü, yeni makine, yeni metot ve yeni ürün olabilir.
5. İstasyon Yerleşimine Göre Montaj Hattı ;
  • Geleneksel Hat : Birbiri ardına seri olarak sıralanmış iş istasyonlarından oluşan hatlardır. Düz hat ya da I tipi hatlar olarak da bilinir. Geleneksel montaj hatlarında, montajı yapılacak ürün, ilk istasyondan girer ve son istasyondan nihai ürün olarak çıkar. Bu hatlarda; iş akışı kolay ve hızlıdır. Ancak, hatların kapladığı alan fiziksel olarak fazla ve istasyonlardaki operatörler arasındaki iletişim çok azdır.
  • U Tipi Hat : U şeklinde tasarlanan montaj hatlarıdır. Talepte meydana gelecek değişikliklere uyum sağlamak ve iş istasyonlarında çalışan operatör kişisini azaltmak için; hat boyunca, farklı özelliklere sahip aynı türden arabalar üretildiği ve her araba için değişkenlik gösterdiği durumlarda U tipi hat yerleşimi ortaya çıkmıştır.
  • Paralel Hat : Benzer ürünlerin birbirinden ayrı montaj hatlarında üretilmesi paralel montaj hatlarıyla mümkün olmaktadır.
  • Değişik Açılı Hat : Dairesel hatlar (O Tipi), ağaç biçimli hatlar, üst üste (havai) hatlar (S+L Tipi), rastsal hatlar… Gibi hat çeşitleri bu gruba dâhildir. Bu tarz yerleşimlerde ürün tipine ve montaj yöntemine göre hat düzeni yapılmaktadır.

Montaj Hattı Dengeleme ile ilgili Temel Kavramlar

Montaj hattı , parçaların ya da yarı mamüllerin hareketli bir hat üzerinde birleştirilip son ürüne dönüştürüldüğü, birbirine bağlı iş istasyonlarından oluşan sistemin adıdır. İşletmelerin sürekli üretimi sağlayabilmeleri için bu sistemden en etkin şekilde faydalanmak, kaynaklarını en verimli şekilde kullanmak zorundadırlar. Bu noktada montaj hattı dengeleme kavramının önemi ortaya çıkar.

Montaj hattı dengeleme sonucunda iş istasyonlarındaki beklemeleri ve kayıp zamanları azaltarak, iş yükünü istasyonlara dengeli şekilde paylaştırarak, kapasiteyi mevcut duruma göre en iyileyerek, dar boğaz istasyonları belirleyerek hattın verimliliğini arttırmak hedeflenir.

  1. Montaj : Nihai ürüne ulaşmak için bir çok farklı parçaların bir araya getirilip işlem görmesidir.
  2. İş Öğesi : Üretim süreci içinde, toplam iş içeriğinin, mantıksal olarak bölünmüş bir parçasıdır. Bir diğer görüşe göre; toplam işin kaç aşamada tamamlanacağını ve bunların hangi aşamalarla olacağını belirleyen, işi yeterli ve anlamlı en azlara bölme sonucu ortaya çıkan birimler ve yapılacak işlemlerdir.
  3. İş İstasyonu : Görevlerin yapıldığı yerlerdir. İş istasyonlarında bir veya daha fazla çalışan görev alabilir. Bir iş istasyonunda birden fazla görev de yapılabilir.
  4. İş İstasyonu Süresi : Bir iş istasyonunda yer alan iş adımlarının hepsinin yapılması için geçen sürenin toplamıdır. İstasyonda bulunan en uzun işlem süresi olan adımdan küçük ve hattın çevrim süresinden büyük olamaz.
  5. Çevrim süresi (cycle time) : Bir montaj hattı için çevrim süresi, ürünün bir istasyonda kalabileceği en fazla süre ya da bir iş istasyonundaki operatörün o istasyonda yapılması gereken işleri bitirmesi için gerekli süre denilebilir. Çevrim süresi, günlük çalışma süresinin istenen ürün a bölümüyle hesaplanabilir.

Montaj Hattı Dengeleme Amaçları

  • Karmaşıklıktan uzak, düzenli iş-makine akışını sağlamak.
  • İnsan gücü kullanım verimini en yüksek seviyeye çıkartmak.
  • Makine kapasitesini en verimli şekilde kullanmak.
  • Hatlardaki işlemlerin sürelerini minimize etmek.
  • Nihai ürüne fayda sağlamayan işlemleri yok etmek ya da en aza indirgemek.
  • Hammadde ve malzeme kullanımını en aza indirgemek.
  • Hattın iş istasyon sayılarını azaltmak.
  • Tüm kısıtları en verimli şekilde kullanmak.
  • Hat dengeleme maliyetini en aza indirgemek.

Montaj Hattı Dengeleme Problemi

Montaj hattı dengeleme problemleri toplam üretim süresinin belirlenmesiyle birlikte işgücü ve kaynakların verimli kullanılmasıyla optimum montaj hattını bulmayı amaçlar. Montaj hattı üzerindeki tüm iş istasyonlarının işlem süreleri, hattın çevrim süresine (cycle time) eşit olduğu zaman, montaj hattı dengelenmiştir. Dengeleme yapılmamış veya kötü yapılmış montaj hatlarında, iş istasyon sayıları ve istasyonlardaki boş süreler fazla, istasyonlar arasındaki dağılım dengeli olmadığı için işgücünden etkin kullanım oranı azdır.

Montaj hattı dengeleme probleminin çözümlediği konular süre ve kaynak kullanımı etkilemektedir. Süre ve kaynak kullanımı da doğrudan ürün maliyetini, müşteri talebinin doğru ve zamanında kullanılmasını etkileyen unsurlar olduğu için, montaj hattı dengeleme problemi, üretim açısından büyük önem taşımaktadır. Üretim miktarları ve rekabet arttığından kaynakları etkin kullanarak taleplere zamanında karşılık vermek üretim hatlarının tasarlanması ve dengelenmesinin önemini arttırmaktadır.

Endüstri Mühendisliği hakkında daha fazla bilgi için sitemizdeki Yalın Üretim ve Tedarik Zinciri Yönetimi kategorisindeki yazılara göz gezdirebilirsiniz.

Endüstri Mühendisliği hakkında daha fazla güncel yazılara ve kitaplara ulaşmak için bizi Twitter ve İnstagram adresinden takip edebilirsiniz.